အစမရှိ၊ အဆုံးမရှိသော သံသရာ (သို့မဟုတ်) The Bootstrap Paradox
မိတ်ဆွေ... ဒီစာကို ဖတ်နေရင်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုကိုယ် မေးခွန်းတစ်ခုလောက် ပြန်မေးကြည့်ပါလား။
အစမရှိ၊ အဆုံးမရှိသော သံသရာ (သို့မဟုတ်) The Bootstrap Paradox
မိတ်ဆွေ... ဒီစာကို ဖတ်နေရင်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုကိုယ် မေးခွန်းတစ်ခုလောက် ပြန်မေးကြည့်ပါလား။
"ငါသိထားတဲ့ အရာတွေက ဘယ်က စတင်ခဲ့တာလဲ"
ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ အရာရာမှာ "အစ" ဆိုတာ ရှိစမြဲပါ။ သစ်ပင်တစ်ပင်ဖြစ်ဖို့ မျိုးစေ့ လိုအပ်တယ်။ အိမ်တစ်လုံးဖြစ်ဖို့ အုတ်မြစ် လိုအပ်တယ်။ ဒါပေမဲ့... တကယ်လို့သာ "အစ လုံးဝမရှိဘဲ ဖြစ်တည်နေတဲ့ အရာတစ်ခု" ရှိခဲ့မယ်ဆိုရင်ရော မိတ်ဆွေ ယုံမလား။
ဒါဟာ ရူးသွပ်စရာကောင်းတဲ့ အတွေးတစ်ခုပါ။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "The Bootstrap Paradox" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
💭 မျက်စိထဲ မြင်ယောင်ကြည့်ရအောင် (The Scenario)
ဒီသဘောတရားကို အလွယ်ဆုံး နားလည်ဖို့အတွက် စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခု ဖန်တီးကြည့်ရအောင်။
မိတ်ဆွေက Romeo & Juliet (ရိုမီယို နှင့် ဂျူးလိယက်) ပြဇာတ်ကို အရမ်းကြိုက်တဲ့သူ တစ်ယောက်ဆိုပါစို့။ ဒီပြဇာတ်ကို ကမ္ဘာကျော်စာရေးဆရာကြီး ရှိတ်စပီးယား (Shakespeare) ရေးခဲ့တယ်ဆိုတာ လူတိုင်းသိတယ်။
တစ်နေ့မှာ မိတ်ဆွေက အချိန်ခရီးသွားစက် (Time Machine) ကိုစီးပြီး ရှိတ်စပီးယား ရှိတဲ့ခေတ်ကို ပြန်သွားလည်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဟိုရောက်တော့ ရှိတ်စပီးယားကို ရှာမတွေ့ဘူး။ ရှိတ်စပီးယား ဆိုတဲ့လူက ဘာစာပေမှလည်း မရေးဘူး၊ လမ်းဘေးမှာ အေးဆေးထိုင်နေတဲ့ သာမန်လူတစ်ယောက် ဖြစ်နေတယ်။
မိတ်ဆွေ လန့်သွားတယ်။ "ဟာ... ရှိတ်စပီးယားက မရေးရင် ဒီကမ္ဘာကျော် ပြဇာတ်ကြီး ပျောက်သွားတော့မှာပေါ့" ဆိုပြီး... မိတ်ဆွေက အနာဂတ်ကနေ ယူလာတဲ့ "ရိုမီယို နှင့် ဂျူးလိယက်" စာအုပ်ကို ရှိတ်စပီးယား လက်ထဲ ထည့်ပေးလိုက်တယ်။
"ရော့... ဒါခင်ဗျားရေးရမယ့် စာအုပ်ပဲ။ ဒါကို ကူးရေးပြီး ထုတ်ဝေလိုက်ပါ" လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ရှိတ်စပီးယားကလည်း မိတ်ဆွေပေးတဲ့ စာအုပ်ကို ကူးရေးပြီး ထုတ်ဝေလိုက်တော့ နာမည်ကြီးသွားရော။
ကဲ... ဒီနေရာမှာ ခေါင်းရှုပ်စရာ မေးခွန်းကြီး ပေါ်လာပါပြီ။ "ရိုမီယို နှင့် ဂျူးလိယက် ပြဇာတ်ကို မူလပထမ ဘယ်သူ စဉ်းစားပြီး ရေးခဲ့တာလဲ?"
ရှိတ်စပီးယား ရေးတာလား? မဟုတ်ပါဘူး။ သူက မိတ်ဆွေ ပေးတဲ့စာအုပ်ကို ကူးရေးလိုက်တာလေ။
ဒါဆို မိတ်ဆွေ ရေးတာလား? မဟုတ်ပါဘူး။ မိတ်ဆွေက ရှိတ်စပီးယားရေးထားတဲ့ စာအုပ်ကို ဖတ်ပြီးမှ သိခဲ့တာလေ။
တွေ့လိုက်လား မိတ်ဆွေ။ ဒီစာအုပ်က "ရေးသူ မရှိဘဲ" လက်ဆင့်ကမ်းရင်း သူ့အလိုလို ဖြစ်တည်လာတာပါ။ ဒါကို Bootstrap Paradox လို့ ခေါ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
🧠 သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြချက် (The Explanation)
ကျွန်တော်တို့ သာမန်လူတွေက အချိန် (Time) ကို မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းလို မြင်ကြတယ်။ အတိတ် -> ပစ္စုပ္ပန် -> အနာဂတ် ဆိုပြီး တန်းတန်းသွားတယ်။ ဒါကြောင့် အကြောင်း (Cause) ပြီးမှ အကျိုး (Effect) ဖြစ်တာပါ။
ဒါပေမဲ့ အိုင်းစတိုင်းရဲ့ နှိုင်းရသီအိုရီ (Relativity) လိုမျိုး ရူပဗေဒ သဘောတရားတွေမှာကျတော့ "အချိန်ဆိုတာ ကွေးညွတ်နိုင်တယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။
တကယ်လို့ အချိန်က အရမ်းကွေးပြီး စက်ဝိုင်းလို ပြန်ဆက်သွားမယ်ဆိုရင်... အတိတ်က အနာဂတ်ဖြစ်နိုင်သလို၊ အနာဂတ်ကလည်း အတိတ်ရဲ့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို Time Loop (အချိန်သံသရာ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ခုနက စာအုပ်လိုမျိုး အရာဝတ္ထုတွေက ဒီသံသရာထဲမှာ ပိတ်မိပြီး လည်ပတ်နေတာပါ။
🤔 တွေးခေါ်စရာ ဒဿန (The Deep Thought)
ဒီ Paradox က ကျွန်တော်တို့ကို အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ထုတ်ပေးပါတယ်။
"Information (သတင်းအချက်အလက်) ဆိုတာ ဖန်တီးမယ့်သူ မရှိဘဲ ဖြစ်တည်နိုင်သလား"
ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ထားတာက အရာရာတိုင်းမှာ ဖန်တီးရှင် (Creator) ရှိရမယ် ဆိုတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီသီအိုရီအရဆိုရင်တော့ အချို့အရာတွေက "အစကတည်းက ရှိနေတာ" (Existing without Creation) ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ "ကြက်ဥ နဲ့ ကြက်မ ဘယ်သူအရင်စလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းထက် ပိုနက်နဲပါတယ်။ ဒီမှာ ကြက်ဥရော ကြက်မရော နှစ်ကောင်လုံးကို ဘယ်သူမှ မမွေးဘဲ သူ့အလိုလို ရှိနေသလို ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။
✍️ နိဂုံးချုပ် (Conclusion)
မိတ်ဆွေရေ... ဒီနေ့ပြောပြခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာက ခေါင်းစားစရာ ကောင်းကောင်း ကောင်းပါလိမ့်မယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီလိုမျိုး အဖြေရှာမရတဲ့ မေးခွန်းတွေကပဲ လူသားတွေကို ပိုပြီး တွေးခေါ်တတ်အောင်၊ စကြာဝဠာကြီးရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ပိုသိချင်အောင် တွန်းအားပေးနေတာ မဟုတ်လား။
ဘယ်သူသိနိုင်မလဲ... မိတ်ဆွေ အခု ဖတ်နေတဲ့ ဒီစာတိုလေးကရော... ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်ရေးတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် အနာဂတ်က မိတ်ဆွေဆီကနေ ကျွန်တော် ပြန်ကူးချထားတာလား ဆိုတာ.....။
စဉ်းစားစရာပါပဲနော်။
SOURCES REFERENCE Robert A. Heinlein: His short story "By His Bootstraps" popularized the term and concept. General Relativity (Einstein): Theoretical basis for "Closed Timelike Curves" (CTCs) which allows loops in time.